Tách đàn xong, một bên có chúa, một bên không. Đó là chuyện bình thường vì mình không kiểm soát được chúa sẽ ở lại bên nào.
Vấn đề là nhận ra sớm hay muộn. Nhận ra sau hai tháng thì đàn đó thường đã hết cứu.
- Đàn mất chúa vẫn ra vào bình thường trong vài tuần đầu
- Dấu hiệu rõ nhất là không có lứa ong non mới ra
- Đàn có thể tự gây chúa nếu còn ấu trùng đủ tuổi
- Quá thời gian mà không có chúa thì nên ghép về đàn khác
Vì sao khó nhận ra
Đàn mất chúa không sụp ngay. Ong thợ vẫn còn sống vài tuần tới vài tháng, vẫn ra vào kiếm ăn, vẫn mang phấn về.
Nhìn từ ngoài thì vài tuần đầu gần như không khác gì đàn bình thường. Đó là lý do nhiều người yên tâm rồi bỏ qua.
Chỉ tới khi lớp ong thợ cũ già đi mà không có lứa mới thay thế, quân mới tụt nhanh. Lúc đó thường đã muộn.
Dấu hiệu theo thời gian
Bảng dưới tính từ ngày tách.
| Mốc | Đàn có chúa | Đàn không chúa |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Ong ra vào, mang phấn | Giống hệt, chưa phân biệt được |
| Tuần 2 – 3 | Bắt đầu có nhịp ổn định | Vẫn bình thường bề ngoài |
| Tuần 4 – 6 | Ong non tập bay trước cửa | Không thấy ong non |
| Tuần 6 – 8 | Quân tăng dần | Quân bắt đầu giảm |
| Sau 2 tháng | Đàn đứng vững | Suy rõ, khó cứu |
Đàn tự gây chúa được không
Được, nếu trong tổ còn ấu trùng đủ non vào thời điểm tách. Ong thợ sẽ nuôi một số ấu trùng thành chúa mới.
Quá trình này mất thời gian, và không phải lần nào cũng thành. Chúa mới còn phải bay giao phối rồi mới về đẻ, thêm một quãng rủi ro nữa.
Đó cũng là lý do nên tách vào lúc đàn đang sung, có sẵn nhiều lứa ấu trùng. Tách lúc đàn đang chững thì bên không chúa gần như chắc hỏng.
Khi nào ghép về đàn khác
Nếu qua sáu tới tám tuần mà vẫn không thấy ong non tập bay, quân giảm dần, thì nên chấp nhận và ghép phần quân còn lại về một đàn khác.
Ghép thì được thêm quân cho đàn nhận, còn hơn để đàn kia tàn dần rồi mất trắng.
Cách ghép: đặt hai tổ sát nhau vài ngày cho quen hơi, rồi chuyển dần phần cầu và quân sang. Làm vào chiều mát, làm nhẹ tay. Có thể có xô xát nhẹ nhưng ong dú ít gây gổ hơn ong mật nhiều.
Thùng trống thu về thì làm sạch, phơi nắng, để dành cho lần tách sau.
Có một cách phòng đơn giản mà ít người làm: khi tách, cố ý chia sao cho bên nào cũng có phần bọng chứa ấu trùng non. Làm vậy thì bên không có chúa vẫn còn nguyên liệu để gây chúa mới, tỉ lệ cứu được cao hơn hẳn so với chia tuỳ tiện.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Yên tâm vì thấy ong vẫn ra vào bình thường trong tháng đầu
- Mở thùng liên tục để tìm chúa, làm đàn thêm rối
- Để đàn không chúa kéo dài quá lâu rồi mất cả quân
Câu hỏi thường gặp
Có nhìn thấy chúa bằng mắt thường không?
Được nhưng khó, chúa ong dú không nổi bật như chúa ong mật. Dựa vào dấu hiệu ong non tập bay dễ và ít làm phiền đàn hơn.
Mua chúa về thả vào được không?
Với ong dú thì việc này không phổ biến và tỉ lệ thành thấp. Ghép đàn thực tế hơn.
Tách đàn mùa nào thì tỉ lệ có chúa cao hơn?
Mùa hoa rộ, khi đàn đang đẻ mạnh và có nhiều lứa ấu trùng. Ở Đông Nam Bộ là khoảng tháng 5 tới tháng 9.
Đàn không chúa có thu mật được không?
Còn ít mật trong tổ nhưng không nên thu. Nếu đã xác định không cứu được thì ghép quân sang đàn khác, phần mật để đàn nhận dùng.
Ghép hai đàn có làm đàn nhận bị ảnh hưởng không?
Có xáo trộn vài ngày rồi ổn. Nên ghép vào đàn khoẻ, đừng ghép hai đàn cùng yếu.