Người mua tổ hay nhìn con ong mà ít nhìn cái thùng. Nhưng ở vùng nắng gắt như Tây Ninh, cái thùng quyết định khá nhiều.
Thùng mỏng thì rẻ và nhẹ, nhưng buổi trưa bên trong nóng lên rất nhanh, ong phải dồn quân quạt mát thay vì đi kiếm ăn.
- Gỗ dày giữ nhiệt ổn định, chênh lệch trong ngoài nhỏ hơn
- Ở vùng nắng gắt, dày 2–3 phân là mức thường dùng
- Gỗ tạp mỏng dưới 1,5 phân thì phải có mái che tốt
- Thùng cũ đã qua vài mùa thường tốt hơn thùng mới tinh
Vì sao độ dày lại quan trọng
Ong dú giữ nhiệt trong tổ khá ổn định bằng cách quạt cánh và bịt lối gió. Việc đó tốn quân và tốn năng lượng.
Thùng dày làm nhiệt bên ngoài truyền vào chậm, biên độ dao động trong ngày nhỏ lại. Đàn đỡ phải điều hoà, dành sức cho việc khác.
Thùng mỏng thì trưa nóng nhanh, chiều nguội nhanh. Ngày nào cũng vậy suốt mùa khô thì đàn không lên nổi, dù nguồn hoa vẫn có.
| Độ dày gỗ | Ở vùng nắng gắt | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dưới 1,5 cm | Nóng nhanh, dao động lớn | Chỉ dùng nếu có mái che tốt |
| 1,5 – 2 cm | Tạm được | Phổ biến vì rẻ |
| 2 – 3 cm | Ổn định | Mức thường dùng ở Đông Nam Bộ |
| Trên 3 cm | Rất ổn định | Nặng, khó di chuyển |
| Thân cây rỗng tự nhiên | Rất tốt | Khó kiếm, khó kiểm tra bên trong |
Loại gỗ nào
Không cần gỗ quý. Điều quan trọng là gỗ khô hẳn, không còn nhựa, không mùi hắc.
Gỗ còn tươi hoặc mới xẻ sẽ co ngót, nứt nẻ sau vài tháng nắng, tạo khe hở cho kiến và mối.
Tránh gỗ đã ngâm hoá chất chống mối, ong dú nhạy với mùi lạ. Cũng tránh gỗ dán, keo trong đó gặp nóng ẩm sẽ bong và bốc mùi.
Gỗ tạp phơi khô vài tháng là dùng tốt. Nhiều trại dùng gỗ cao su thanh lý, rẻ và sẵn ở vùng này, miễn là phơi đủ khô.
Thùng mới và thùng cũ
Thùng đã qua vài mùa thường tốt hơn thùng mới. Gỗ đã ổn định, không còn co ngót, mùi gỗ mới cũng đã bay hết.
Nhận tổ trong thùng cũ nhìn không đẹp nhưng lại yên tâm hơn. Điều cần kiểm là thùng có mục, có mối, có nứt lớn không.
Thùng mới tinh thì nên hỏi gỗ phơi bao lâu. Đóng xong dùng ngay thì vài tháng sau sẽ nứt, lúc đó phải chuyển đàn, phiền hơn nhiều.
Che nắng bù cho thùng mỏng
Nếu đã lỡ có thùng mỏng thì mái che là cách bù rẻ nhất.
Một tấm che đặt cách nắp thùng vài phân, để có khoảng trống cho gió lùa, hiệu quả hơn hẳn việc úp sát. Vật liệu gì cũng được miễn không phải tôn trần, vì tôn hấp nhiệt rồi hắt xuống.
Chọn chỗ có bóng cây che buổi chiều cũng là cách bù. Kết hợp cả hai thì thùng mỏng vẫn dùng được, chỉ là phải để ý hơn.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Mua thùng đóng bằng gỗ còn tươi, vài tháng sau nứt toác
- Dùng gỗ đã xử lý hoá chất chống mối
- Úp tấm tôn sát nắp thùng làm mái che
Câu hỏi thường gặp
Thùng nhựa hay thùng xốp có dùng được không?
Nhựa nóng nhanh và không thoáng, xốp thì mối chuột phá. Gỗ vẫn là lựa chọn hợp lý nhất cho ong dú.
Sơn thùng có ảnh hưởng gì không?
Sơn ngoài màu sáng giúp giảm hấp nhiệt, nhưng phải sơn xong để bay mùi hẳn mới cho ong vào. Không sơn mặt trong.
Thùng bao nhiêu lít là vừa?
Tuỳ loài và tuỳ cách nuôi, phổ biến quanh mức vài lít tới hơn chục lít. Quan trọng là vừa với sức đàn, thùng quá rộng thì đàn khó giữ nhiệt.
Có cần khoan lỗ thông hơi không?
Ong dú tự điều chỉnh qua ống vào tổ. Khoan thêm lỗ thường bị chúng bịt lại bằng nhựa cây.
Thùng nứt thì vá thế nào?
Nứt nhỏ đàn tự trám bằng nhựa cây. Nứt lớn thì nên chuyển đàn sang thùng khác thay vì trám bằng keo hay xi măng.