Xem cửa tổ để đoán sức đàn trước khi mua

Người bán nào cũng nói đàn khoẻ. Mở thùng ra thì mình cũng chưa chắc đọc được gì, mà mở nhiều lần lại làm đàn xáo trộn.

May là ong dú có một chỗ nói thật: cái ống ra vào ở cửa tổ. Đứng nhìn chừng năm phút là biết được kha khá.

Cái ống ở cửa tổ nói lên điều gì

Ong dú xây một cái ống bằng sáp trộn nhựa cây ngay lối vào. Ống này không phải trang trí, nó là cửa phòng thủ. Đàn mạnh thì ống dày dặn, miệng ống gọn gàng, luôn có vài con đứng gác ngay mép.

Đàn yếu thì ống mỏng, méo, có khi thủng lỗ chỗ hoặc bị bịt bớt lại. Đàn đang suy còn hay để ống trống trơn không con nào canh. Nhìn cái ống trước khi nhìn bất cứ thứ gì khác.

Có điều cần biết: ống to nhỏ còn tuỳ loài. Trong cùng một trại, so ống giữa các tổ cùng loài mới có nghĩa. So tổ loài này với loài kia thì lệch.

Đếm lượt ra vào

Cách đo đơn giản nhất mà người bán khó dàn dựng. Đứng cách tổ chừng một mét, nhìn đồng hồ, đếm số con chui ra trong đúng một phút.

Phải đếm vào lúc trời nắng ấm, khoảng tám tới mười giờ sáng. Đếm lúc chiều muộn hay trời âm u thì tổ nào cũng vắng. Và quan trọng là đếm vài tổ liên tiếp trong cùng buổi, để so tương đối với nhau chứ đừng bám vào con số tuyệt đối.

Ong về có mang phấn không

Đây là dấu hiệu ít người để ý mà lại nói nhiều nhất. Ong thợ mang phấn về là để nuôi ấu trùng. Đàn nào đang nuôi lứa kế cận thì dòng phấn về đều đặn.

Đứng nhìn năm phút, nếu thấy chừng một phần ba số con về có dính phấn ở chân là đàn đang sinh sản tốt. Nếu suốt năm phút không con nào mang phấn thì đàn hoặc đang mất chúa, hoặc đang giai đoạn khó khăn.

Ở Trảng Bàng vào tháng 1–3, lượng phấn về giảm hẳn vì hết mùa hoa. Đó là chuyện bình thường của mùa, không phải lỗi của đàn. Hỏi người bán đàn này mùa rộ ra sao.

Những gì nên nghi ngờ

Tổ vừa mới được lau chùi bóng loáng bên ngoài. Người bán tử tế không cần làm vậy.

Tổ đặt riêng một góc mát trong khi cả trại phơi nắng, nghĩa là nó vừa được dời tới, chưa biết ở chỗ cũ ra sao.

Cửa tổ có ong bu đông bất thường ngay lúc mình tới xem. Đôi khi là do vừa bị khua động cho ong túa ra, trông cho đông đúc.

Cách chắc nhất là hẹn quay lại lần hai vào giờ khác, ngày khác. Trại làm ăn đàng hoàng không ngại chuyện đó.

Sau khi chọn được tổ thì hỏi gì

Hỏi tổ này nuôi ở đây bao lâu rồi. Đàn mới gom về vài tuần thì chưa ổn định, mang đi lần nữa là dễ hỏng.

Hỏi lần cuối lấy mật là khi nào. Tổ vừa bị thu cạn thì dự trữ mỏng, về nhà mới gặp mùa thiếu hoa là đuối.

Hỏi có bảo hành gì không, và bảo hành theo cách nào. Câu trả lời cụ thể hay chung chung cũng cho biết người bán ra sao.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Chỉ nhìn thùng đẹp xấu mà không nhìn cửa tổ
• Đi xem tổ vào chiều muộn rồi kết luận đàn yếu
• So lượt ra vào của tổ loài này với tổ loài khác

Câu hỏi thường gặp

Nhìn cửa tổ có thay được việc mở thùng không?

Không thay hoàn toàn, nhưng đủ để loại bớt những tổ không nên mua. Khi đã ưng thì vẫn nên nhờ người bán mở cho xem bên trong một lát, xem bọng mật và vùng ấu trùng.

Trời mưa thì xem thế nào?

Đừng xem lúc mưa hay ngay sau mưa. Ong không ra ngoài, tổ nào cũng vắng như nhau. Hẹn lại buổi nắng.

Ong đứng gác ở cửa tổ có cắn không?

Ong dú không có ngòi đốt. Khi thấy động chúng có thể bu lên tay, bám tóc, cắn nhẹ kiểu nhột chứ không gây đau như ong mật. Đứng cách một mét thì không sao.

Đàn ít ong nhưng ống tổ đẹp thì sao?

Có thể là đàn mới tách, quân chưa lên nhưng nền tốt. Loại này rẻ hơn và nuôi được, miễn là mình chấp nhận chờ thêm vài tháng.

Nên xem mấy tổ rồi mới quyết?

Ít nhất ba tổ trong cùng một buổi để có cái mà so. Xem một tổ rồi quyết thì không có căn cứ nào cả.