Ong dú tháng 11 Trảng Bàng: đánh giá tổ giống trước tách đàn

Tháng 11 ở Trảng Bàng là giai đoạn chuyển tiếp từ mưa sang khô, hoa tràm và điều bắt đầu rụng, mật thu được ít dần nhưng chất lượng tốt. Đây cũng là thời điểm mình thường tách đàn để chuẩn bị vốn cho mùa khô tới. Tuy nhiên, để tách đàn thành công, việc đầu tiên là đánh giá kỹ tổ giống: chọn đàn mẹ nào khỏe, ấu trùng nào tốt, và tổ nào đủ sức để tách ra.

Nhận biết đàn mẹ khỏe vào tháng 11

Khi mở tổ vào tháng 11, mình quan sát trước tiên là tầng ấu trùng. Đàn mẹ khỏe sẽ có ấu trùng dày đặc trên các tấm sáp, từ ấu trùng tuần thứ nhất tới tuần thứ ba liên tục, không có vùng trống lẻ. Nếu ấu trùng rải rác hoặc tập trung chỉ ở một góc tấm, đó là dấu hiệu đàn suy hoặc nữ hoàng yếu. Mình sẽ loại bỏ những tổ như vậy để tránh tách đàn yếu.

Ngoài ra, mình kiểm tra xem ong công có nhiều không. Đàn khỏe sẽ có ong công đầy đủ, hoạt động nhẩy nhót trên các tấm sáp, bộ vảy phấn trên chân đầy đủ. Nếu ong công ít, chậm chạp hoặc vảy phấn mỏng, chứng tỏ đàn đã suy và không nên chọn làm mẹ.

Tiêu chí chọn tổ để tách đàn

Mình chỉ tách đàn từ những tổ đã nuôi được từ 6 tháng trở lên, có ít nhất 8–12 tấm sáp đầy ong. Nếu tổ còn nhỏ, chỉ 4–5 tấm, mình chờ thêm vài tuần hoặc sang tháng 12 khi ong tập trung lại. Tổ quá nhỏ khi tách sẽ khó sống sót qua mùa khó khan.

Về ấu trùng, mình ưu tiên chọn tổ có ấu trùng tuần thứ hai và thứ ba (già hơn), vì chúng sẽ nở ra nhanh và hỗ trợ đàn mẹ trong vài tuần đầu sau tách. Ấu trùng quá non (tuần thứ nhất) sẽ nở muộn, không kịp hỗ trợ khi đàn con cần sức lao động nhất.

Dấu hiệu ấu trùng chất lượng

Ấu trùng ong dú tốt có màu trắng sữa, nằm uốn cong trong bọng sáp, không có mùi lạ hay dấu hiệu bệnh. Mình nhẹ nhàng hút một ít nước từ bọng sáp để kiểm tra: nước trong, không đục hay có mùi chua là tốt. Nếu ấu trùng có màu xám hoặc nâu, hoặc bọng sáp có dấu vết chảy, đó có thể là ấu trùng bị bệnh, không nên chọn.

Mình cũng quan sát tốc độ ong công chăm sóc ấu trùng. Nếu ong công thường xuyên lại gần các tấm ấu trùng, bu bọng sáp và điều chỉnh độ ẩm, tổ đó có nữ hoàng tốt và ấu trùng khỏe mạnh.

Chuẩn bị trước khi tách

Trước tách, mình để tổ yên tĩnh 2–3 ngày để ong bình tĩnh. Nếu tách vội, ong sẽ bị hoảng loạn, một số sẽ bay ra và lạc. Mình chuẩn bị tổ mới sạch sẽ, nếu có tấm sáp cũ từ tổ khác thì tốt hơn, vì nó giúp ong dễ định cư hơn.

Vào sáng sớm hoặc chiều tối khi ong vào tổ đầy đủ, mình tách đàn. Lấy 4–6 tấm sáp có ấu trùng non từ tổ mẹ cho vào tổ con, kèm theo ong công để chăm sóc. Tổ mẹ vẫn giữ 1–2 tấm ấu trùng già để nở ra và bổ sung sức lao động. Cách này giúp cả đàn mẹ và đàn con đều có cơ hội phát triển qua mùa khô.

Lưu ý khi tách đàn tháng 11

Tháng 11 ở Trảng Bàng, hoa khan dần nên mình chuẩn bị bổ sung thức ăn cho cả đàn mẹ và đàn con. Đàn mới tách cần hỗ trợ đặc biệt vì chưa có sức lao động đủ để kiếm ăn. Mình cho ăn từ từ, không quá nhiều để tránh ong bị bệnh hoặc nước trong tổ ẩm ướt.

Ngoài ra, mình để tổ con ở gần tổ mẹ ban đầu, khoảng 1–2 mét, để ong dễ thích nghi. Sau 2–3 tuần, khi đàn con ổn định, mình mới di chuyển xa hơn. Nếu di chuyển quá sớm, một số ong sẽ bay trở lại tổ cũ, làm yếu đàn con.

Mình cũng kiểm tra tổ mới mỗi tuần trong tháng đầu để chắc chắn nữ hoàng đã đẻ trứng và ong công đang chăm sóc ấu trùng. Nếu sau 3 tuần vẫn không thấy ấu trùng mới, chứng tỏ nữ hoàng yếu hoặc bị chết, cần can thiệp để bổ sung ấu trùng từ tổ khác.

Câu hỏi thường gặp