Ong dú tháng 11 Trảng Bàng: tách đàn và chuẩn bị vốn cho mùa khô

Tại sao tháng 11 là thời điểm tách đàn tốt nhất

Mình nuôi ong dú ở Trảng Bàng được gần hai mươi năm, và nhận thấy tháng 11 là "cửa vàng" để tách đàn. Lúc này, hoa cao su và điều vẫn còn dồi dào, thời tiết mát mẻ sau mưa, đàn mẹ đã xây dựng đủ sức lực nhưng chưa bị suy kiệt. Điều quan trọng là đàn non có thời gian hơn hai tháng để tích lũy sức mạnh trước khi bước vào tháng 1–3 khan hoa.

Nếu tách quá muộn (tháng 12 trở đi), đàn non sẽ yếu khi mùa khô kéo dài. Ngược lại, tách sớm hơn tháng 10 còn quá sớm vì hoa chưa ổn định. Tháng 11 là điểm cân bằng hoàn hảo cho vùng này.

Tiêu chí chọn đàn mẹ và dấu hiệu sẵn sàng

Mình chỉ tách từ những đàn mạnh, có ít nhất 15.000–20.000 con, với bọng sáp đầy đủ và kho mật rõ ràng. Đàn phải ít nhất 6 tháng tuổi, vì đàn trẻ chưa có nữ hoàng khỏe. Cách dễ nhất là quan sát: nếu mở nắp thấy ong nhiều, sáp mới, hoa phấn dầy đặc, thì sẵn sàng.

Tránh tách từ đàn bị bệnh, ong ít, hoặc có dấu hiệu yếu. Mình thường chọn 2–3 đàn mạnh nhất trong vườn để tách, những đàn còn lại giữ nguyên để dự trữ.

Kỹ thuật tách đàn an toàn và hiệu quả

Mình tách đàn vào sáng sớm, khi ong chưa bay ra kiếm ăn. Chuẩn bị một cái hộp mới (kích thước tương tự hộp cũ) và một cái hộp nhỏ để chứa phần sáp được tách. Mở hộp mẹ từ từ, tìm khoảng 30–40% sáp (khoảng 3–5 bọng nếu hộp có 10–12 bọng) kèm theo ong, đặt vào hộp mới. Phần lại ở lại cho đàn mẹ.

Bí quyết là giữ nguyên cấu trúc sáp, không làm rơi hoặc vỡ bọng. Nếu có trứng hoặc ấu trùng, càng tốt vì giúp đàn non phục hồi nhanh. Sau tách, đóng kín hộp mới, để yên ở chỗ tối mát trong vài ngày trước khi chuyển đến vị trí nuôi.

Chăm sóc đàn non qua mùa khó khăn

Tuần đầu tiên, mình để đàn non trong hộp, không động chạm, để ong ổn định tâm lý và bắt đầu xây dựng. Từ tuần thứ hai, kiểm tra nhẹ nhàng: có sáp mới không, ong có khoẻ không. Nếu thấy ong ít hoặc sáp không tăng, cần bổ sung thức ăn.

Tháng 12–1, khi hoa khan, mình cho ăn bổ sung: nước đường (1 phần đường : 1 phần nước) hoặc phấn nhân tạo pha với nước mật. Bổ sung từ từ, mỗi lần 50–100ml, cách nhau 3–4 ngày. Tránh cho quá nhiều vì ong dú không tích trữ như ong mật, chỉ ăn vừa đủ.

Những lỗi thường gặp và cách tránh

Lỗi phổ biến nhất là tách quá nhiều sáp, để đàn mẹ quá yếu. Mình từng mắc sai lầm này, cả hai đàn đều suy. Giờ mình chỉ tách khoảng 30–35% sáp tối đa. Lỗi thứ hai là bổ sung thức ăn quá sớm hoặc quá nhiều, khiến ong lười, sáp không tăng. Nên chờ khoảng 2–3 tuần sau tách, khi ong bắt đầu cần thêm, mới bổ sung.

Lỗi thứ ba là để đàn non ở nơi nóng, ẩm hoặc có gió lạnh. Mình để hộp mới ở góc vườn, gần cây tràm, nơi có bóng chiều nhưng vẫn thông gió. Điều này giúp đàn ổn định hơn.

Câu hỏi thường gặp