Khách tới xem trại Trảng Bàng thường hỏi gì nhất

Sáng thứ bảy, xe từ thành phố chạy lên Trảng Bàng chừng hơn một tiếng là tới trại. Khách xuống xe, việc đầu tiên thường là đứng xa xa nhìn hàng thùng gỗ dưới tán cây rồi hỏi nhỏ: «Lại gần được không?». Từ câu đó trở đi, câu hỏi đổi theo từng chỗ khách đứng. Ghi lại theo đúng đường đi một vòng trại, vì mỗi chặng có một loại thắc mắc riêng, và cũng là chỗ người mua nên tự nhìn tận mắt thay vì chỉ nghe kể.

Bài này không phải kịch bản bán hàng. Nó là những gì người nuôi ở vùng đất nắng gió Tây Ninh muốn khách hiểu trước khi mang một tổ ong về nhà.

Ở cổng trại: an toàn là câu mở đầu

Gần như nhóm khách nào có trẻ nhỏ cũng hỏi chuyện đốt trước tiên. Câu trả lời thật là ong dú không có ngòi. Khi tổ bị động mạnh, vài con có thể bay ra bu vào tóc, chui vào tai hoặc cắn nhẹ bằng hàm, cảm giác như bị kiến nhỏ cắn rồi thôi. Không sưng, không phải chạy. Nhưng cũng không nên nói tuyệt đối vô hại: người dị ứng côn trùng vẫn nên đứng xa, và trẻ con không nên thò tay vào cửa tổ.

Câu thứ hai ở cổng thường là «sao trại không treo lưới, không ai đội mũ?». Vì với ong dú thì không cần. Người làm ở trại mở thùng bằng tay trần, đó cũng là thứ đầu tiên khiến khách bớt sợ.

Đứng trước hàng thùng: vì sao thùng đặt như vậy

Trảng Bàng nắng gắt vào mùa khô, nhất là những tháng cuối mùa trước khi mưa xuống. Khách hay để ý thùng nào cũng nằm dưới tán, kê cao khỏi đất và chân có chén nước. Đó là ba việc quan trọng nhất ở vùng này:

• Bóng mát buổi trưa: nắng chiếu thẳng vào thùng gỗ mỏng giữa trưa có thể làm tổ nóng, sáp chảy, ong bỏ đi.
• Kê cao khỏi đất: mùa mưa đất ẩm, mối và kiến dễ leo lên.
• Chân đế chống kiến: kiến là kẻ phá tổ thường gặp nhất ở vườn Đông Nam Bộ, chặn từ chân là rẻ nhất.

Khách nào hỏi kỹ thêm thì nên chỉ cho xem cửa tổ: ống sáp nhỏ ở đầu thùng, ong ra vào đều, có con mang phấn vàng ở chân. Tổ khoẻ nhìn cửa là thấy.

Lúc mở nắp thùng: con nào là chúa?

Đây là chặng khách thích nhất và hỏi nhiều nhất. Bên trong là một khối lộn xộn với mắt người lạ, nên cần gọi tên từng phần:

Mở nắp chỉ nên vài phút rồi đóng lại, nhất là ngày gió. Khách hiểu ra vì sao người nuôi không mở thùng mỗi ngày: mỗi lần mở là một lần ong phải sửa lại.

Lúc nếm mật: sao chua, sao loãng?

Ai nếm mật ong dú lần đầu cũng nhăn mặt một chút rồi hỏi có phải mật hư không. Không phải. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước hơn mật ong thường, vị thay đổi theo nguồn hoa quanh trại. Vườn cây ăn trái mùa nào ra hoa thì mật mùa đó mang vị khác.

Câu hỏi đi theo ngay là bảo quản. Vì nhiều nước nên để ngoài trời nóng Tây Ninh vài hôm là dễ lên men, sủi bọt. Mang về thì cất ngăn mát tủ lạnh, đậy kín, dùng muỗng khô. Ai muốn đọc thêm về mùa mật của vùng có thể xem mục Mật ong dú Tây Ninh.

Trước khi ra về: mang tổ về nuôi có được không?

Chặng cuối là lúc khách quyết. Ba câu hỏi lặp lại gần như lần nào cũng có:

1. «Nuôi có khó không?» Không nặng nhọc nhưng cần đều: xem cửa tổ vài hôm một lần, giữ chân thùng sạch kiến, che nắng mùa khô, che mưa tạt mùa mưa.
2. «Mùa nào mang về tốt?» Đầu mùa hoa, khi trời đã bớt gắt, là lúc tổ dễ bén chỗ mới. Tránh mang về đúng đợt mưa dầm kéo dài.
3. «Nuôi vài tổ có giàu không?» Không. Vài tổ là nguồn mật cho nhà dùng và để biếu. Muốn thành nguồn thu thì phải nhiều tổ, nhiều năm, và vẫn tuỳ nguồn hoa nơi mình ở. Nói thật câu này có thể mất vài khách, nhưng giữ được người nuôi lâu dài.

Khách nào muốn tìm hiểu cách chọn tổ trước khi mua thì mục Chọn tổ giống có đủ những điểm cần soi.

Nếu chưa tiện ghé trại

Không phải ai cũng có dịp chạy lên Trảng Bàng. Trại ong dú Ong Quý nhận đặt mật ong dú, tổ ong dú giống đã ổn định, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, và hộp quà mật để biếu; thông tin xem tại ongquy.com. Còn ai muốn tận tay mở thùng, nếm mật ngay cạnh tổ và hỏi đủ những câu trên thì nên đăng ký tour tham quan và học thực hành tại trại; đi một buổi sẽ hiểu hơn đọc nhiều bài.

Câu hỏi thường gặp