Ong dú tháng 1 Trảng Bàng: giữ đàn qua khan hiểm và bổ sung thức ăn

Tháng 1 ở Trảng Bàng là thời kỳ khó khăn nhất trong năm đối với người nuôi ong dú. Cao su đã rụng lá hoàn toàn, thực bì ở ven ruộng bị nông dân dọn sạch để chuẩn bị mùa vụ mới. Hoa từ cây ăn trái cũng tàn gần hết, chỉ còn một số cây hoa dại rải rác. Đàn ong dú lúc này phải dựa vào dự trữ mật trong bọng sáp để sống sót, nếu không bổ sung kịp thời sẽ dẫn đến suy đàn hoặc chết hàng loạt.

Đánh giá tình trạng đàn trước khi bổ sung

Mình thường kiểm tra đàn vào đầu tháng 1 để biết lượng mật còn lại. Cách đơn giản là nhẹ nhàng nâng tổ, cảm nhận trọng lượng. Tổ khỏe mạnh nên nặng 2–3 kg, nếu cảm thấy quá nhẹ (dưới 1,5 kg) thì cần bổ sung ngay. Ngoài ra, quan sát lỗ bay: nếu ong bay yếu ớt, chậm chạp hoặc ít xuất hiện thì đàn đã bắt đầu thiếu thức ăn.

Số lượng ong trong tổ cũng giảm so với tháng trước. Mình thấy đàn có vài nghìn con ong (giảm từ mười mấy nghìn vào mùa mưa), nhưng miễn là còn đủ ong chăm sóc và ấp con thì vẫn có hy vọng vượt qua. Nếu thấy quá ít ong hoặc không thấy con non mới, đó là dấu hiệu đàn suy yếu nặng.

Bổ sung thức ăn đúng cách

Mình sử dụng nước đường (1 phần đường, 1 phần nước) hoặc nước mật ong loãng để bổ sung. Cách làm là rót vào các bọng sáp nhỏ hoặc dùng bình nhỏ đặt gần lỗ bay, để ong tự lấy. Mỗi lần cho khoảng 0,5–1 lít, cứ 3–5 ngày cho một lần tùy tình trạng đàn. Nước đường quá đặc sẽ khó cho ong hút, quá loãng lại dễ bị nhiễm nấm mốc.

Một lưu ý quan trọng là không nên bổ sung quá nhiều cùng một lúc. Ong dú không có khả năng lưu trữ như ong mật, nên nếu cho quá dư sẽ làm hỏng chất lượng mật trong tổ và gây bệnh. Mình quan sát ong ăn hết bao nhiêu rồi mới cho thêm, nhất là khi trời lạnh dưới 20°C thì ong hoạt động chậm, ít ăn hơn.

Giữ ấm và chăm sóc đàn

Tháng 1 ở Trảng Bàng nhiệt độ thường 18–25°C, không quá lạnh nhưng vẫn ảnh hưởng đến hoạt động của ong dú. Mình che phủ tổ bằng vải hoặc bao burlap để giữ ấm, nhất là vào ban đêm. Tổ ong dú nên đặt ở nơi có ánh nắng sáng sớm để ong bay ra kiếm ăn sớm, tránh nơi có gió lạnh thổi trực tiếp.

Ngoài ra, cần kiểm tra lỗ bay thường xuyên để chắc chắn không bị tắc. Nếu thấy ong chết hoặc xác côn trùng ở gần lỗ bay, mình dùng que nhỏ để dọn sạch. Đàn yếu rất dễ bị kiến hoặc những loài côn trùng khác tấn công, nên phải canh chừng.

Chuẩn bị cho tháng 2 và 3

Tháng 1 cũng là thời điểm để lên kế hoạch cho hai tháng tiếp theo. Nếu đàn vượt qua tháng 1 an toàn, mình sẽ tiếp tục bổ sung thức ăn vì tháng 2 và 3 vẫn khan hoa. Một số người nuôi lựa chọn trộn thức ăn với phấn hoa nhân tạo hoặc phấn từ cây hoa dại, nhưng mình thường chỉ dùng nước đường vì đơn giản và hiệu quả.

Đây cũng là thời điểm để quyết định có nên nhân đàn hay để đàn phục hồi tự nhiên. Nếu đàn quá yếu, mình sẽ không tách đàn mà để nó lấy lực cho đến tháng 4 khi hoa nở rộ trở lại. Kiên nhẫn và quan sát kỹ là chìa khóa để vượt qua mùa khô thành công.