Tách đàn ong dú ở Trảng Bàng: thời điểm và kỹ thuật an toàn

Tách đàn ong dú là cách hiệu quả để tăng số tổ mà không phải mua giống mới. Ở Trảng Bàng, mình nuôi ong dú trong vườn nhà mấy năm nay, thấy tách đàn đúng kỹ thuật vừa tiết kiệm chi phí vừa giữ được sức khỏe của cả tổ mẹ lẫn tổ con. Hôm nay mình muốn chia sẻ kinh nghiệm từ thực tế, để bạn tránh những sai lầm mà người nuôi mới dễ mắc phải.

Nhận biết tổ đủ sức tách

Không phải tổ nào cũng có thể tách được. Tổ cần đủ lực lao động, tức là có đủ ong non để chăm sóc tổ con sau khi tách. Mình thường kiểm tra bằng cách mở nhẹ tổ xem, nếu thấy ong nhiều dày đặc, bọng sáp chứa mật và phấn thì có thể tách. Nếu tổ còn yếu, chỉ vài ngàn con hoặc mẹ còn trẻ, mình chờ thêm 2–3 tuần nữa. Dấu hiệu tốt nhất là mẹ ong dú đã sinh sản ổn định và tổ có ít nhất 2–3 bọng sáp chứa đầu ấu trùng.

Thời điểm tách cũng rất quan trọng. Ở Trảng Bàng, mùa mưa (tháng 5–11) là giai đoạn hoa nở rộ, ong kiếm ăn tốt, tổ phát triển nhanh. Mình thích tách vào tháng 6–7 khi mật tràm đạt đỉnh, tổ mạnh nhất. Tháng 1–3 là thời gian khan hiểm, không nên tách vì cả tổ mẹ lẫn tổ con đều khó sống sót. Tháng 4 là tiếp giáp, chỉ tách nếu tổ rất mạnh.

Chuẩn bị trước khi tách

Trước khi tách, mình chuẩn bị hộp mới sạch sẽ, nếu có thể để ngoài nắng vài hôm để mùi sáp cũ tan đi. Hộp cần có lỗ thông hơi tốt vì ong dú rất nhạy cảm với độ ẩm. Ở Trảng Bàng, mùa mưa độ ẩm cao, mình phải chú ý không để nước ngấm vào hộp. Chuẩn bị thêm một ít mật ong hoặc nước đường nhạt để cho vào nếu tổ con cần thức ăn bổ sung ngay sau tách.

Mình cũng chọn ngày tách khi trời nắng, ong đã ra kiếm ăn hết. Nếu tách vào lúc ong còn nhiều trong tổ, việc tách sẽ gây xáo trộn và ong có thể bỏ tổ con. Thời gian tốt nhất là từ 9–10 giờ sáng cho tới 15 giờ chiều, khi ong kiếm ăn ở ngoài.

Các bước tách đàn an toàn

Khi mở tổ, mình làm từ từ, nhẹ nhàng, tránh làm ong sợ hãi. Ong dú không đốt nhưng sẽ bu và cắn nếu bị quấy rầy. Mình xác định vị trí bọng sáp chứa mẹ ong, sau đó xác định bọng sáp chứa ấu trùng non và phấn. Tổ con cần có ít nhất một bọng sáp chứa ấu trùng non (để ong non phát triển) và một bọng sáp chứa phấn (để dinh dưỡng).

Mình dùng tay hoặc một công cụ mềm để tách từng bọng sáp, rất cẩn thận không làm vỡ. Mẹ ông thường ở trong một bọng sáp lớn, còn lại mình để lại ở tổ cũ. Tổ con cần được đặt vào hộp mới cùng với một bọng sáp chứa ấu trùng, một bọng sáp chứa phấn, và một ít ong lao động. Mình không cần tách riêng ong, chỉ cần chuyển cả bọng sáp qua hộp mới.

Chăm sóc sau tách

Sau khi tách, cả tổ mẹ lẫn tổ con đều cần thời gian để ổn định. Mình để hộp tổ con ở gần tổ mẹ (cách khoảng 5–10 mét) trong 2–3 ngày đầu, để ong con có thể tìm về nếu cần. Sau đó, có thể chuyển tổ con đến vị trí khác nếu muốn. Nếu thấy tổ con yếu, mình cho một chút mật hoặc nước đường nhạt, nhưng không quá nhiều vì ong dú có thể không ăn hết, làm ẩm hộp.

Trong 2–3 tuần sau tách, tổ con sẽ phát triển ấu trùng mới. Nếu mùa hoa còn tốt, tổ con sẽ mạnh lên nhanh. Tổ mẹ cũng sẽ phục hồi nhanh nếu còn đủ ong lao động. Mình không tách lần thứ hai từ cùng một tổ trong vòng 4–6 tuần, để cho tổ mẹ phục hồi hoàn toàn.