Ong dú tháng 10 Trảng Bàng: dấu hiệu đàn chuẩn bị và quản lý cuối mưa

Tháng 10 ở Trảng Bàng là khoảng thời gian chuyển tiếp mấu chốt. Mưa bắt đầu thưa dần, những cơn mưa rào còn lại không đủ để hoa tràm, điều và cây ăn trái nở rộ như tháng 9. Ong dú cần được kiểm tra kỹ lưỡng để chuẩn bị cho quãng khan hoa tháng 1–3. Mình đã nuôi hơn 20 năm ở đây, tháng 10 là thời điểm quyết định đàn nào sống sót qua khô hạn, đàn nào suy yếu.

Nhận biết đàn sẵn sàng vượt qua mùa khô

Mình kiểm tra từng tổ bằng cách nhìn vào lỗ ra vào. Đàn mạnh vào tháng 10 có dấu hiệu rõ: ong bay ra vào liên tục, dù mưa thưa thớt. Nếu lỗ vào yên tĩnh, ít ong qua lại, đó là tín hiệu đàn đang suy. Mình dùng tay khẽ sờ vào thân tổ từ ngoài, đàn khỏe sẽ rung lên, âm thanh vang vọng, còn đàn yếu chỉ phát ra tiếng động lặng lẽ. Lúc này mình cũng nghe thấy tiếng ong đàn trưởng gọi, nếu không nghe thì đàn có thể đã mất chủ.

Mình cũng quan sát hành động của ong. Tháng 10, ong dú bắt đầu giảm hoạt động kiếm ăn, nhưng vẫn bay ra hàng ngày khi trời không mưa. Nếu ong chỉ bay ra vài con, lâu lâu mới có ong quay lại, đó là dấu hiệu khan hoa đã bắt đầu ảnh hưởng.

Kiểm tra tình trạng mật và thức ăn

Tháng 10, mình không bao giờ mở tổ để lấy mật. Thay vào đó, mình dùng ánh sáng đèn pin chiếu vào lỗ vào để quan sát. Đàn nào có mật đầy, bọng sáp mật sẽ lấp lánh, phản chiếu ánh sáng. Nếu bọng sáp trống hoặc ít, đó là cảnh báo mình cần bổ sung thức ăn ngay.

Lượng mật tích trữ vào tháng 10 sẽ quyết định đàn có đủ sống qua tháng 1–3 hay không. Mình cố gắng để mỗi tổ có ít nhất 0,5–0,8 lít mật dự trữ. Nếu thiếu, mình chuẩn bị bổ sung đường hoặc mật từ tổ khác ngay từ tháng 11 để ong có thời gian tích trữ thêm.

Chuẩn bị thức ăn bổ sung cho mùa khô

Từ tháng 10, mình bắt đầu chuẩn bị thức ăn bổ sung bằng đường và nước. Công thức của mình là một phần đường trắng, hai phần nước, đun sôi để tiệt trùng rồi để nguội. Mình cho vào các bát nhỏ, đặt gần lỗ vào tổ, để ong tự lấy. Cách này không gây lo lắng cho ong, chúng sẽ tự biết cần hay không.

Tháng 10 mình cũng chuẩn bị bột phấn thay thế bằng cơm cơm nấu chín, xay nhuyễn, trộn với một ít mật hoặc nước đường. Bột phấn tự nhiên từ hoa còn ít, nên bổ sung giúp ong nuôi ấu trùng tốt hơn, duy trì đàn qua mùa khô.

Lựa chọn tổ để nhân đàn hoặc loại bỏ

Tháng 10 là lần cuối cùng mình nhân đàn ở Trảng Bàng trước khi khô hạn. Nếu có tổ con mạnh, mình tách riêng và cho thêm một tổ mẹ yếu để chúng phục hồi nhanh. Nhưng nếu tổ con chưa đủ mạnh, mình sẽ không tách, để nó nằm yên chuẩn bị sức lực cho mùa khô.

Những tổ suy yếu, không có dấu hiệu ong đàn trưởng, hoặc mật quá ít, mình sẽ cân nhắc loại bỏ để không phí thức ăn. Điều này khó, nhưng cần thiết để giữ lực cho những tổ khỏe mạnh. Mình ghép tổ yếu vào tổ mạnh nếu chúng cùng mùa, hoặc để riêng chúng với thức ăn bổ sung thêm nếu còn hy vọng phục hồi.

Những lưu ý cuối tháng 10

Mình tránh mở tổ quá thường xuyên tháng 10, vì ong cần tập trung tích trữ mật và chuẩn bị. Mỗi lần mở là làm ong lo lắng, tốn năng lượng để phục hồi trật tự. Chỉ mở khi cần thiết kiểm tra sức khỏe hoặc bổ sung thức ăn.

Nơi đặt tổ cũng cần chú ý: tránh để dưới nơi nước chảy xuống khi mưa, vì tháng 10 vẫn còn mưa rào bất chợt. Mình đặt tổ trên giá cao, mái che chắt nước, và quanh tổ có thảm cỏ để thoát nước nhanh.

Mình cũng bắt đầu quan sát dấu hiệu bệnh tật từ tháng 10. Nếu thấy ong lê thê, bay không vững, hoặc có mùi lạ từ tổ, đó là cảnh báo bệnh. Tháng này mình sẽ cách ly tổ bệnh, không ghép với tổ khác, để tránh lây lan vào mùa khó.

Câu hỏi thường gặp