Năm đầu nuôi ong dú: những gì đã làm sai

Năm đầu ở trại, mọi thứ đều làm theo cảm tính. Đọc được gì trên mạng thì làm theo, nghe ai nói gì hay hay cũng thử.

Kết quả là mất mấy đàn, và mất luôn một năm mới hiểu ra vài chuyện lẽ ra biết sớm thì đỡ.

Mở thùng quá nhiều

Mua tổ về là háo hức. Ngày nào cũng mở ra xem một lần, có hôm hai lần.

Mỗi lần mở là ong phải bịt lại chỗ hở bằng nhựa cây, xáo trộn nhiệt độ bên trong, chúa ngừng đẻ một lúc. Làm liên tục trong nhiều tuần thì đàn không lên nổi.

Bây giờ ở trại, tổ bình thường mỗi tháng mở một lần là nhiều. Còn lại chỉ đứng nhìn cửa tổ. Nhìn cửa tổ đọc được gần hết những gì cần biết, mà không làm phiền ai.

Mua nhiều ngay từ đầu

Năm đầu mua một lúc gần chục tổ vì thấy giá hời. Chưa biết chăm mà nuôi nhiều thì sai lầm nhân lên đúng bằng số tổ.

Nếu làm lại, sẽ mua hai hoặc ba tổ, nuôi trọn một năm cho qua đủ bốn mùa, rồi mới tính tiếp. Một năm đó dạy được nhiều hơn mọi bài viết cộng lại, vì mình thấy tận mắt đàn phản ứng ra sao với mùa khô, mùa mưa, mùa hoa rộ.

Thu mật sai lúc

Thấy bọng đầy là lấy, không nghĩ tới chuyện sắp vào mùa khô. Lấy xong đàn không còn gì cầm cự, tới tháng 2 thì suy, tháng 3 mất hai đàn.

Bài học là thu mật phải nhìn lịch hoa chứ không nhìn cái bọng. Cuối mùa mưa thu là hợp, vì sau đó vẫn còn tháng 10–11 để đàn gây lại. Thu vào tháng 12 là cắt đúng phần dự trữ mà đàn cần nhất.

Và không bao giờ lấy hết. Chừa lại phần đáng kể, coi như tiền vốn để đàn sống qua mùa khó.

Không ghi chép nên không học được gì

Đây là cái tiếc nhất. Đàn hỏng mà không biết vì sao, vì không nhớ tháng trước đã làm gì với nó.

Bây giờ mỗi tổ có một dòng: tháng, tình trạng quân, có thu mật không, có tách không, thấy gì bất thường. Ghi mất năm phút mỗi tháng.

Nhờ vậy mà biết được những chuyện không ai nói: đàn ở góc vườn phía tây năm nào cũng yếu hơn, tổ nào đã tách thì mùa sau nên để yên, mua tổ tháng mấy thì tỉ lệ sống cao nhất.

Sổ ghi chép là thứ biến ba năm mò mẫm thành ba năm kinh nghiệm.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Nghe một lời khuyên trên mạng rồi áp ngay cho cả trại
• So sánh đàn của mình với đàn ở vùng khí hậu khác
• Bỏ cuộc sau một mùa thất bại thay vì xem lại mình đã làm gì

Câu hỏi thường gặp

Mất đàn năm đầu có phải chuyện thường không?

Khá thường. Gần như ai nuôi cũng mất vài đàn trong năm đầu. Vấn đề là mất rồi có biết vì sao không.

Nên bắt đầu với mấy tổ?

Hai tới ba tổ. Đủ để so sánh giữa các đàn với nhau mà không quá sức khi mình còn đang học.

Bao lâu thì gọi là biết nuôi?

Qua trọn một năm, thấy đủ mùa khô mùa mưa, mới bắt đầu hiểu nhịp. Trước đó chỉ là làm theo hướng dẫn.

Có nên học từ người nuôi ong mật không?

Học được cách quan sát và tính kỷ luật, nhưng kỹ thuật thì phần lớn không áp được. Hai loài khác nhau nhiều hơn người ta tưởng.

Ghi chép thế nào cho đỡ mất công?

Một dòng mỗi tổ mỗi tháng là đủ. Ghi trên giấy hay trên điện thoại đều được, miễn là ghi đều.