Ai nuôi được một năm cũng bắt đầu nghĩ tới chuyện tách. Từ một tổ thành hai, nghe rất hấp dẫn.
Nhưng tách sai lúc thì mất cả tổ mẹ lẫn tổ con. Cái khó là đàn ong dú không phát tín hiệu rõ ràng như ong mật, phải tự đọc lấy.
- Đàn phải đủ quân, đủ dự trữ và đang mùa hoa rộ mới nên tách
- Ở Đông Nam Bộ, khoảng tháng 5 tới tháng 9 là cửa sổ hợp lý nhất
- Tổ mới nhận về dưới sáu tháng thì chưa nên đụng tới
- Tách vào đầu mùa thiếu hoa gần như chắc chắn hỏng
Ba điều kiện phải có cùng lúc
Thứ nhất là quân đông. Mở nắp thấy ong phủ kín phần lớn bề mặt bọng, không thấy khoảng trống lớn.
Thứ hai là dự trữ dày. Bọng mật và bọng phấn đầy, xếp thành mảng chứ không lác đác vài cái. Đàn sắp bị chia đôi thì cả hai bên đều cần vốn để cầm cự.
Thứ ba là đang mùa hoa. Tách xong cả hai bên đều phải tự kiếm ăn ngay. Không có hoa ngoài kia thì mọi thứ khác đều vô nghĩa.
Thiếu một trong ba thì hoãn. Đàn không chạy đi đâu mất, chờ thêm một mùa còn hơn mất cả hai.
Cửa sổ thời gian ở Đông Nam Bộ
Vùng Trảng Bàng và lân cận có nhịp khá rõ. Bảng dưới là khung thời gian trại thường áp dụng, còn năm nào mưa sớm hay muộn thì xê dịch theo.
| Thời gian | Tình hình | Có nên tách |
|---|---|---|
| Tháng 1 – 3 | Cao su rụng lá, nguồn hoa cạn | Không |
| Tháng 4 | Hoa vườn bắt đầu, đàn hồi phục | Chờ thêm |
| Tháng 5 – 7 | Mưa đều, hoa dại nhiều | Tốt nhất |
| Tháng 8 – 9 | Vẫn còn nguồn, đàn mạnh | Được |
| Tháng 10 – 12 | Chuẩn bị vào mùa khô | Cân nhắc, ưu tiên nuôi dày |
Đọc thêm từ bên ngoài
Không phải lúc nào cũng tiện mở thùng. Vài dấu hiệu nhìn từ ngoài cũng cho biết đàn đang lên.
Lượt ong ra vào tăng đều trong nhiều tuần liền, không phải chỉ đông một hôm. Ống vào tổ được nới rộng dần. Có những con bay lượn thành đám nhỏ trước cửa vào giữa trưa, đó là ong non đang tập bay, dấu hiệu lứa mới ra đông.
Ngược lại nếu thấy ong tha xác ấu trùng ra ngoài thì đàn đang cắt bớt, tuyệt đối không tách lúc đó.
Vì sao trại thường tách ít hơn khả năng
Một đàn mạnh có thể tách được, nhưng tách rồi thì cả hai bên đều mất một mùa để hồi. Nhân nhanh thì số tổ tăng mà tổng sản lượng mật lại giảm.
Ở trại Trảng Bàng, cách làm là mỗi năm chỉ tách những đàn thật sự dư sức, giữ phần lớn để nuôi dày. Số tổ lên chậm hơn nhưng đàn nào cũng khoẻ, và mật thu được ổn định.
Người mới hay muốn nhân gấp đôi mỗi năm. Con số đó nghe được nhưng thực tế nó kéo theo một loạt đàn yếu, tới mùa khó là rụng dần.
Sau khi tách thì để yên
Hai tuần đầu đừng mở thùng. Cả hai bên đều đang sắp xếp lại, mở ra là làm chậm thêm.
Đặt tổ con cách tổ mẹ vài mét, khác hướng cửa, để ong quen dần. Đặt sát quá thì ong con bay nhầm về tổ mẹ.
Theo dõi từ ngoài. Sau chừng ba tuần mà tổ con vẫn có ong ra vào đều, mang phấn về, thì coi như qua cửa.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Tách ngay khi vừa mua tổ về vì thấy đàn đông
- Tách vào tháng 1–3 lúc cao su rụng lá
- Mở thùng kiểm tra liên tục trong hai tuần đầu sau khi tách
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau khi mua thì tách được?
Ít nhất sáu tháng, để đàn quen chỗ mới và gây lại dự trữ. Tổ vừa về đã tách là cách nhanh nhất để mất cả hai.
Một năm tách được mấy lần?
Với đàn thật khoẻ thì một lần là hợp lý. Ép hai lần trong năm ở vùng Đông Nam Bộ thường làm đàn không kịp hồi trước mùa khô.
Tổ con không có chúa thì sao?
Đàn sẽ tự gây chúa mới nếu còn ấu trùng đủ tuổi, nhưng mất thời gian và không phải lúc nào cũng thành. Đó là lý do nên tách khi đàn đang sung, có sẵn lứa kế cận.
Có cần cho ăn sau khi tách không?
Nếu tách đúng mùa hoa thì không cần. Phải cho ăn nghĩa là đã tách sai thời điểm.
Ghép hai đàn yếu thành một có được không?
Được và đôi khi nên làm, nhưng phải ghép cẩn thận và chấp nhận rủi ro đánh nhau. Với người mới thì giữ nguyên hai đàn yếu rồi chăm cho khoẻ vẫn an toàn hơn.