Vườn vừa phun thuốc, bao lâu mới đưa ong dú về được

Câu này người mới hay hỏi sau khi đã lỡ. Thường là vườn phun xong vài ngày, thấy ong nằm chết trước cửa tổ mới đi tìm nguyên nhân.

Chuyện đáng nói là ong dú nhạy hơn ong mật nhiều, mà lý do lại nằm ở chỗ ít ai nghĩ tới: bán kính bay của nó quá hẹp.

Vì sao ong dú dính thuốc nặng hơn ong mật

Ong mật bay xa được vài cây số, nên vườn nhà phun thuốc thì nó vẫn còn chỗ khác để ăn. Ong dú thì không. Con ong dú nhỏ, sức bay yếu, phần lớn thời gian chỉ quanh quẩn trong vòng vài trăm mét quanh tổ.

Nghĩa là khi anh phun thuốc trong vườn nhà, gần như toàn bộ vùng kiếm ăn của đàn bị phủ thuốc cùng lúc. Không có chỗ nào để nó tránh. Ong thợ ra ăn, mang phấn nhiễm thuốc về, nuôi ấu trùng bằng thứ đó. Đàn suy dần chứ không chết ngay, nên nhiều người không nối được nguyên nhân với hậu quả.

Thời gian chờ theo từng nhóm thuốc

Không có con số chung cho mọi loại. Cái quyết định là thời gian phân huỷ của hoạt chất và cách phun. Bảng dưới là khoảng chờ tối thiểu người nuôi ở Trảng Bàng thường áp dụng, tính từ lúc phun xong tới lúc đưa tổ về hoặc mở cho ong ra ăn bình thường.

Lưu ý là thời gian này tính trong điều kiện có nắng. Trời âm u kéo dài hoặc phun vào mùa mưa thì thuốc bám lâu hơn, phải cộng thêm.

Dấu hiệu đàn đã dính thuốc

Rõ nhất là xác ong nằm rải trước cửa tổ, thường vào buổi sáng sau ngày phun. Con chết còn nguyên, không bị tha đi, đó là do ong thợ dọn không kịp.

Kín đáo hơn là đàn ít ra vào hẳn trong hai ba ngày, dù trời nắng đẹp. Mở nắp thùng ra thấy ấu trùng chết thâm trong bọng, mùi hơi khác — chua gắt chứ không phải chua dịu như mật bình thường.

Nặng hơn nữa thì chúa ngừng đẻ. Cái này phải hai ba tuần sau mới thấy, lúc quân giảm mà không có lớp kế cận.

Nên làm gì thay vì đóng cửa tổ

Nhiều người nghe nói phun thuốc thì bịt cửa tổ lại vài ngày. Cách này hại hơn lợi. Thùng ong dú kín, bịt cửa là đàn nóng lên rất nhanh, nhất là mùa khô Đông Nam Bộ. Có người mất nguyên đàn vì ngộp chứ không phải vì thuốc.

Cách làm được là dời tổ đi chỗ khác trước khi phun, cách vườn ít nhất 1km, để sau thời gian chờ mới đưa về. Dời tổ ong dú không khó như ong mật nhưng phải làm ban đêm và cố định cầu bên trong.

Nếu không dời được thì đổi cách phun: chỉ phun cục bộ chỗ có sâu, phun sau 5 giờ chiều khi ong đã về hết, và bỏ hẳn nhóm thuốc ngấm vào cây.

Phòng từ đầu bằng cách chọn chỗ đặt

Chỗ đặt tổ quyết định phần lớn rủi ro này. Đặt sát vườn cây ăn trái mà nhà vẫn phun định kỳ thì năm nào cũng phải lo.

Ở trại Trảng Bàng, các tổ đặt về phía có hàng cây tự nhiên và bụi hoa dại, cách khu vườn canh tác một khoảng. Không phải vì chỗ đó nhiều hoa hơn, mà vì nó nằm ngoài vùng phun. Ong vẫn qua vườn ăn khi cần, nhưng nguồn chính thì độc lập.

Nếu vườn nhỏ, không có chỗ tách như vậy, thì phải chấp nhận đổi cách canh tác — hoặc nuôi ít tổ thôi, đừng nuôi nhiều rồi mất cả loạt.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Phun xong vài ngày thấy ong bình thường nên tưởng không sao — tác động lên ấu trùng phải hai tuần mới lộ
• Bịt cửa tổ để tránh thuốc, làm đàn chết ngộp trong mùa khô
• Dùng thuốc ngấm vào cây rồi yên tâm vì không phun trực tiếp lên tổ

Câu hỏi thường gặp

Ong dú bay xa được bao nhiêu mét?

Phần lớn hoạt động trong vòng 300–500m quanh tổ, xa nhất khoảng 800m tuỳ loài và tuỳ mùa. Con số này nhỏ hơn ong mật rất nhiều, nên vùng kiếm ăn của nó gần như trùng với khu vườn nhà.

Hàng xóm phun thuốc thì mình có bị ảnh hưởng không?

Có, nếu vườn hàng xóm nằm trong bán kính vài trăm mét. Đây là chuyện thường gặp ở vùng trồng cây ăn trái liền thửa. Cách xử lý thực tế là hỏi trước lịch phun để dời tổ hoặc che chắn tạm thời.

Đàn đã dính thuốc thì cứu được không?

Nếu chúa còn sống và quân chưa mất quá nửa thì đàn tự phục hồi được sau vài tháng, miễn là không dính thêm lần nữa. Trong thời gian đó nên để yên, đừng tách, đừng thu mật.

Có loại thuốc nào an toàn hoàn toàn với ong dú không?

Không có loại nào an toàn tuyệt đối. Nhóm sinh học ít hại hơn nhiều nếu phun vào chiều muộn, nhưng vẫn nên tính khoảng chờ vài ngày. An toàn nhất vẫn là tách vùng nuôi ra khỏi vùng canh tác.

Sau khi phun, rửa lá bằng nước có rút ngắn thời gian chờ không?

Có phần nào với thuốc bám bề mặt, nhưng không có tác dụng với nhóm ngấm vào mạch cây. Đừng dựa vào cách này để rút ngắn thời gian chờ.