Ong dú mùa xuân Trảng Bàng: cơ hội vàng sau những tháng tối tăm

Mùa xuân ở Trảng Bàng không phải là lúc hoa bừng nở khắp nơi như vùng cao. Ở đây, tháng 4 và tháng 5 là thời kỳ chuyển tiếp — khi những tháng tối tăm từ tháng 1 đến tháng 3 dần lùi lại, và hoa tràm bắt đầu nở rải rác. Mình nuôi ong dú ở đây hơn chục năm, biết rõ rằng mùa xuân không phải lúc dễ thở, nhưng là cơ hội vàng để đàn phục hồi nếu người nuôi biết cách.

Hoa tràm — nguồn sống của mùa xuân

Từ giữa tháng 4, hoa tràm ở vùng Trảng Bàng bắt đầu nở từng chùm. Không phải hoa tràm nở dồn dập như mùa chính (tháng 9–10), nhưng đủ để đàn ong dú có thêm thức ăn sau những ngày đói. Hoa tràm mùa xuân thường cho mật loãng hơn, nhưng khi đàn còn yếu thì bất kỳ nguồn hoa nào cũng là quý báu. Mình thường để đàn tự tìm kiếm, không can thiệp, vì ong dú rất giỏi trong việc khai thác hoa ở bán kính 300–500 mét quanh tổ.

Ngoài tràm, thực bì ở ven vườn và ruộng bắt đầu mọc lại sau khi được dọn. Hoa thực bì nhỏ nhưng mật đậm, ong thích lắm. Cao su cũng bắt đầu nảy lá non, mặc dù nguồn mật từ cao su chính là vào mùa hè, nhưng lá non cung cấp phấn cho đàn phục hồi.

Tình trạng đàn sau mùa khó và cách chăm sóc

Đến tháng 4, nếu đàn sống sót qua tháng 1–3, thường còn từ 30–50% số lượng ban đầu. Đó là con số thực tế ở đây, không phải ảo tưởng. Mình không giấu điều này. Đàn yếu, số lượng ong ít, và chị chúa có thể còn suy yếu. Lúc này, người nuôi cần quyết định: để đàn tự phục hồi hay tách đàn để tăng số lượng.

Nếu để đàn tự phục hồi, mình chỉ cần theo dõi. Không cần làm gì to tát. Ong dú sẽ tự chuẩn bị tổ, chị chúa bắt đầu đẻ nhiều hơn, và trong vòng 3–4 tuần, đàn sẽ bắt đầu lớn mạnh trở lại. Nước là quan trọng nhất mùa này — người nuôi nên đặt cốc nước gần tổ vì nguồn nước tự nhiên có thể còn cạn.

Tách đàn mùa xuân — rủi ro và cơ hội

Mùa xuân là thời kỳ tách đàn ưa thích ở Đông Nam Bộ. Tại Trảng Bàng, nếu tách đàn vào tháng 4, đàn con sẽ có khoảng 2 tháng để phát triển trước khi mùa hè bắt đầu. Tỉ lệ sống cao hơn so với tách ở mùa khác, nhưng điều kiện là phải chắc chắn đàn mẹ đủ mạnh để có thể cho đàn con.

Mình thường tách khi đàn mẹ có từ 4.000–5.000 con trở lên. Dưới con số đó, tách sẽ làm cả hai đàn suy yếu thêm. Đàn con được 2.000–2.500 con, một nữa chị chúa non (nếu tách sớm) hoặc một quả trứng để đàn con nuôi chị mới. Mùa xuân ở đây, khí hậu ổn định nên tỉ lệ đàn con phát triển thành công khoảng 70–80%, cao hơn nhiều so với mùa khô.

Quản lý thức ăn và phòng tránh suy nhược

Dù hoa bắt đầu có, nhưng mùa xuân ở Trảng Bàng vẫn là lúc kinh tế. Hoa chưa đủ dồi dào, và nếu có cơn mưa kéo dài vài ngày, ong không thể ra ngoài. Mình thường chuẩn bị mật dự trữ từ mùa trước để phòng khi cần. Nếu không có, có thể cho ong ăn đường nước theo tỉ lệ 1:1 (đường:nước), nhưng chỉ khi thực sự cần, vì ong dú không thích đường như ong mật.

Người nuôi cũng nên kiểm tra tổ xem có bị thối ấu trùng hay không. Mùa xuân, khi độ ẩm còn cao từ mưa mùa đông, nếu tổ không khô thoáng, ấu trùng dễ bị bệnh. Mình thường dùng hút để lấy mật và kiểm tra cùng lúc.

Chuẩn bị cho mùa hè — thời kỳ cao điểm

Mùa xuân cũng là lúc chuẩn bị cho mùa hè. Nếu người nuôi muốn tăng số tổ, mùa xuân là thời kỳ tách đàn cuối cùng trước khi mưa về. Sau tháng 5, mưa sẽ bắt đầu dồi dào (từ tháng 6), và việc tách đàn lúc đó sẽ khó khăn hơn vì ong không thể ra ngoài thường xuyên để xây tổ.

Mình thường dùng mùa xuân để kiểm kê: đàn nào mạnh sẽ giữ để tách, đàn nào yếu sẽ để phục hồi, đàn nào không có chị chúa sẽ ghép với đàn khác. Công việc này làm vào cuối tháng 4 hoặc đầu tháng 5, khi đàn đã ổn định hơn.

Câu hỏi thường gặp