Ong dú mùa đông Trảng Bàng: chăm sóc đàn khi hoa hiếm và nhiệt độ giảm

Tại sao mùa đông là thách thức lớn ở Trảng Bàng

Từ tháng 12 đến tháng 4, Trảng Bàng bước vào mùa khô kéo dài. Cao su rụng lá sạch, ruộng được dọn dẹp để chuẩn bị mùa mưa, cây ăn trái tạm dừng ra hoa, và hoa dại ven ruộng cũng mất dần. Đây là lúc ong dú phải sống chủ yếu dựa vào mật dự trữ từ mùa trước. Nếu không chuẩn bị kỹ, đàn sẽ yếu dần, rồi suy và chết. Mình đã nuôi ở đây nhiều năm, và mùa này luôn đòi hỏi sự chú ý cao nhất.

Khác với ong mật ở vùng lạnh có thể ngủ đông, ong dú là loài nhiệt đới. Chúng không ngủ đông mà vẫn hoạt động, tiêu thụ mật để sống sót. Khi mật hết, đàn không thể bay xa tìm kiếm (bán kính chỉ 300–500m), nên rất dễ bị đói. Một tổ có vài nghìn tới vài chục nghìn con, nhu cầu thức ăn vẫn liên tục. Người nuôi cần hiểu rõ điều này để không để đàn thiếu mật kéo dài.

Kiểm tra mật dự trữ và tính toán trước mùa khô

Cuối tháng 11, khi hoa điều tàn và trước khi mưa dừng hẳn, mình thường kiểm tra lượng mật còn lại trong tổ. Cách đơn giản nhất là nhẹ nhàng nâng thùng lên cảm nhận trọng lượng, hoặc hút mật từ một vài bọng để xem mật còn bao nhiêu. Một tổ khỏe mạnh cần dự trữ ít nhất 0,5 lít mật để vượt qua 4 tháng khô. Nếu thiếu, mình sẽ cho ong ăn bằng đường hoặc mật từ các tổ khác (nếu có dư).

Mình không khuyến khích lấy quá nhiều mật vào mùa hè và mùa hoa điều. Cái được là mật chất lượng cao, nhưng cái mất là đàn sẽ khó vượt qua mùa khô. Ở Trảng Bàng, cân bằng giữa lấy mật và giữ đàn sống là chìa khóa thành công lâu dài. Người nuôi hộ gia đình thường chọn để cho ong dự trữ đủ, vì mục đích chính là giữ đàn ổn định qua năm.

Cách cho ong ăn khi thiếu mật

Nếu phát hiện đàn bắt đầu thiếu mật (ong bay kém năng động, số lượng giảm), mình sẽ cho thêm thức ăn. Cách đơn nhất là dùng đường cát hoặc đường nâu, pha loãng với nước (tỉ lệ 1:1) rồi cho vào một cái chén nhỏ đặt gần lỗi ra vào tổ. Ong sẽ tự hút và mang vào. Mình cho ăn vài lần một tuần, mỗi lần từ 100–200ml, tùy tình trạng đàn. Không nên cho quá nhiều cùng lúc vì dễ dẫn đến thất thoát và sinh sâu bệnh.

Một cách khác là dùng mật thật nếu mình có dự trữ từ các tổ khác. Mật tự nhiên tốt hơn đường, nhưng phải đảm bảo không mang bệnh từ đàn khác sang. Mình chỉ làm việc này khi chắc chắn các tổ khỏe. Trong suốt mùa khô, kiểm tra đàn mỗi 2 tuần một lần để theo dõi tình trạng ăn uống và sức khỏe. Đàn yếu cần chăm sóc thường xuyên hơn.

Bảo vệ đàn khỏi suy yếu và bệnh tật

Mùa khô, không chỉ thiếu mật mà còn có những rủi ro khác. Ong dú sẽ ít bay ra, nên các loài ăn thịt (ong bắp cày, bọ ăn thịt) có cơ hội tấn công tổ yếu. Mình luôn giữ lối vào tổ sạch sẽ, dọn bỏ các xác ong chết xung quanh để tránh mối. Nếu thấy ong bắp cày quanh tổ, mình sẽ đặt bẫy hoặc che chắn lối vào bằng lưới nhỏ sao cho ong dú vào được nhưng bắp cày không.

Độ ẩm cũng quan trọng. Mùa khô ở Trảng Bàng rất nóng và khô, nên mình sẽ phun nước nhẹ xung quanh thùng (không phun trực tiếp vào tổ) để giữ không khí mát hơn. Nếu thùng được đặt dưới bóng cây, sẽ tốt hơn là để ngoài nắng. Mình cũng kiểm tra để chắc chắn rằng lỗi thoát nước không bị tắc, vì mất độ ẩm có thể làm ấu trùng bị khô.

Câu hỏi thường gặp