Ong dú mùa hoa điều: cơ hội ngắn nhưng mật chất lượng cao

Mùa hoa điều là giai đoạn mà mình chờ đợi nhất trong năm. Từ tháng 2 đến tháng 3, khi cây điều nở hoa vàng rực ở những vườn xung quanh Trảng Bàng, ong dú như được tiếp sức sau những tuần tháng khó khăn. Nhưng đó cũng là lúc người nuôi phải tỉnh táo, vì cơ hội này chỉ kéo dài vài tuần, và nếu không chuẩn bị kỹ, đàn sẽ không tận dụng được.

Tại sao mùa hoa điều quan trọng với ong dú

Vào tháng 1 và đầu tháng 2, ong dú ở vùng này đang trong giai đoạn khó nhất năm. Cao su rụng lá, thực bì bị dọn dẹp, hoa dại ít. Mật tích lũy từ mùa trước đã được đàn tiêu thụ gần hết để sống qua mùa khô. Lúc này, những tổ yếu có thể bắt đầu suy. Nhưng khi hoa điều nở, tất cả thay đổi. Ong dú bỏ đi kiếm ăn sáng sớm, bay ra xa tới 300–400 mét để tìm những cụm hoa nhỏ vàng ươm. Một đàn khỏe mạnh có thể tập trung lực lượng kiếm ăn, đem về mật liên tục hàng ngày.

Mật từ hoa điều có đặc điểm riêng: đặc hơn, màu vàng sáng, vị ngọt đậm hơn mật từ tràm hay hoa dại. Người nuôi ở Trảng Bàng thường nhận ra mật lúc này bằng cảm giác khi quơ tay vào bọng sáp — nó cảm thấy dẻo, không lỏng như mật mùa mưa. Chính vì thế, mật mùa hoa điều bán được giá tốt hơn, nếu người nuôi biết cách bảo quản.

Chuẩn bị trước mùa hoa điều

Mình bắt đầu chuẩn bị từ tháng 12 năm trước. Điều quan trọng nhất là đảm bảo đàn có đủ mật dự trữ để sống qua tháng 1. Nếu vắt quá kiệt mật vào cuối mùa mưa, đàn sẽ yếu, thậm chí có thể chết trước khi hoa điều nở. Mình chỉ thu mật khi thấy bọng sáp đầy và đàn còn nhiều mật dự trữ ở phía trên.

Tháng 1, mình kiểm tra từng tổ để xem tình trạng. Những tổ nào trông yếu, mình cho thêm mật từ tổ khác, hoặc để yên không động chạm. Điều này cần khéo léo vì ong dú rất nhạy cảm với thay đổi. Nếu mở tổ quá thường xuyên, ong sẽ stress, giảm hoạt động kiếm ăn. Mình thường chỉ kiểm tra vài phút, nhìn vào lỗ vào để thấy ong có hoạt động hay không.

Quản lý trong mùa hoa điều

Khi hoa điều đã nở đầy, mình để ong yên để chúng tập trung kiếm ăn. Đây là lúc không nên can thiệp. Mình chỉ quan sát từ xa, xem ong bay vào bay ra thế nào, để biết tình hình. Một đàn khỏe sẽ có lưu lượng ong vào ra liên tục từ sáng sớm tới chiều tối.

Trong giai đoạn này, bệnh tật có thể xuất hiện. Mùa khô nóng, ong dú dễ bị chuột cắn, nhất là vào ban đêm. Mình đặt thùng cách mặt đất khoảng 50 cm, có thể bằng những chiếc ghế nhỏ hoặc khung gỗ. Ngoài ra, cần chú ý tới những con ong lạ — chúng có thể là ong bắp cày hoặc ong thiên địch từ những tổ ở gần. Nếu thấy ong lạ quanh quanh, mình sẽ che lỗ vào bằng những cành cây nhỏ để ong dú nhận biết dễ hơn.

Thu mật và bảo quản sau mùa hoa điều

Vào cuối tháng 3, khi hoa điều bắt đầu tàn, mình bắt đầu kiểm tra những bọng sáp. Những bọng nào đầy và kín khoá là có thể thu. Mình dùng cách hút nhẹ nhàng hoặc chắt để lấy mật, tùy theo kiến thức và dụng cụ sẵn có. Điều quan trọng là không vắt kiệt — phải để lại mật cho đàn ăn tới tháng 4 khi hoa ít hơn.

Mật thu được từ mùa hoa điều cần bảo quản cẩn thận. Nên đựng trong chai thủy tinh kín, để nơi thoáng mát, tránh nắng trực tiếp. Mật lúc này đặc, ít bị sủi bọt, nhưng nếu để lâu ở nơi nóm ẩm, vẫn có thể bị lên men. Mình thường ghi chú tháng thu trên chai, vì mật mùa hoa điều bán được giá cao hơn so với mùa khác.