Nghe thì hợp lý: vườn nhà có sẵn tán cây, đặt thùng vào đó cho mát, khỏi phải làm mái che.
Nhưng tán cây mang theo ba thứ đi kèm mà lúc đặt ít ai nghĩ tới. Vài tháng sau mới thấy, lúc đó dời tổ lại phiền.
- Tán thưa cho nắng sớm là tốt, tán dày kín cả ngày thì không
- Kiến đi theo cành xuống thùng, chân chống kiến mất tác dụng
- Nước đọng trên lá nhỏ giọt xuống nắp thùng suốt mùa mưa
- Cây ăn trái là cây hay bị phun thuốc nhất trong vườn
Nắng bao nhiêu là vừa
Ong dú cần nắng buổi sáng để khởi động. Tổ nằm trong bóng râm cả ngày thì ong ra muộn, về sớm, giờ kiếm ăn ngắn lại.
Chỗ lý tưởng là có nắng từ khoảng bảy giờ tới mười giờ sáng, rồi được che mát phần chiều. Ở Trảng Bàng nắng chiều rất gắt, thùng phơi nguyên buổi chiều thì bên trong nóng, sáp mềm, ong phải tốn sức quạt thay vì đi kiếm ăn.
Tán xoài, tán mít thường quá dày. Tán bưởi, tán cóc, hoặc mép tán chỗ thưa lá thì vừa.
Ba thứ đi kèm với tán cây
Kiến là cái phiền nhất. Chân thùng có bôi mỡ hay ngâm nước đều vô dụng nếu có một cành lá chạm xuống nắp thùng. Kiến bò theo cành, xuống thẳng, khỏi qua chân.
Nước nhỏ giọt là cái thứ hai. Mùa mưa Đông Nam Bộ mưa rào ngắn nhưng lá đọng nước cả tiếng sau. Nước nhỏ đều một chỗ trên nắp thùng, lâu ngày mục gỗ, thấm vào trong.
Thứ ba là thuốc. Cây ăn trái trong vườn nhà thường được phun định kỳ. Đặt tổ ngay dưới gốc nghĩa là mỗi lần phun đều dính, dù có che đậy.
| Loại tán | Nắng sáng | Vấn đề chính | Đặt được không |
|---|---|---|---|
| Xoài, mít lớn | Rất ít | Tán dày, kiến nhiều | Không nên |
| Bưởi, cam | Vừa | Hay phun thuốc | Được nếu ngưng phun |
| Cóc, ổi | Khá | Ít vấn đề | Tốt |
| Cây rừng, keo | Vừa tới nhiều | Cành cao ít chạm | Tốt nhất |
| Mái hiên nhà | Tuỳ hướng | Nóng nếu tôn | Được nếu hướng đông |
Cách đặt cho đúng
Không đặt ngay dưới gốc mà đặt ở mép tán, chỗ có nắng sớm hắt vào. Vừa được che chiều, vừa không hứng nước nhỏ giọt.
Cắt hết cành lá chạm vào thùng hoặc chạm vào giá kê, giữ khoảng trống ít nhất nửa mét quanh tổ. Đây là việc phải làm lại vài tháng một lần vì cây cứ mọc.
Kê cao khỏi mặt đất chừng bảy tám tấc, có chân chống kiến. Ở vườn hay ngập thì kê cao hơn nữa.
Nếu buộc phải đặt dưới tán dày thì làm thêm mái che nhỏ ngay trên nắp thùng, hứng nước nhỏ giọt.
Khi vườn còn canh tác
Đây là chỗ phải quyết dứt khoát. Vườn vẫn phun thuốc định kỳ mà muốn nuôi ong thì gần như không dung hoà được, vì bán kính kiếm ăn của ong dú chỉ vài trăm mét, gần như trùng khít khu vườn.
Cách trại làm là tách hẳn khu nuôi ra một góc, phía có cây tự nhiên và bụi hoa dại, cách khu canh tác một khoảng. Ong vẫn qua vườn khi cần nhưng nguồn chính thì độc lập.
Vườn nhỏ không tách được thì phải đổi cách canh tác, hoặc chấp nhận nuôi ít và biết trước là sẽ có năm mất đàn.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Đặt sát gốc cây cho tiện, quên mất chuyện kiến bò theo cành
- Chọn tán dày nhất vườn vì nghĩ càng mát càng tốt
- Đặt xong không quay lại tỉa cành, vài tháng sau cành phủ kín thùng
Câu hỏi thường gặp
Tổ đặt hoàn toàn ngoài nắng có được không?
Được nếu có mái che phần chiều. Nắng cả ngày ở Tây Ninh thì thùng nóng quá, ong phải dồn sức quạt tổ.
Đặt trong nhà xe hay dưới mái tôn thì sao?
Mái tôn hấp nhiệt rất mạnh, trưa nóng hơn ngoài trời. Nếu dùng thì phải có lớp cách nhiệt và thông thoáng, hướng đông là tốt nhất.
Cây ăn trái có ra hoa cho ong ăn không?
Có, và đó là nguồn tốt trong mùa hoa. Nhưng mùa hoa chỉ vài tuần, còn lại cả năm vẫn phải dựa vào nguồn khác.
Ong dú có giúp thụ phấn cho vườn không?
Có, chúng thụ phấn tốt cho nhiều loại cây. Đó là cái lợi kèm theo, dù không thay được vai trò của các loài thụ phấn khác.
Bao xa giữa hai thùng là vừa?
Cách nhau chừng một tới hai mét, cửa tổ quay hướng khác nhau để ong không bay nhầm tổ.