Ong dú tháng 12 ở Trảng Bàng: vượt qua khô hạn và khan hoa

Tháng 12: Giai đoạn khó khăn của ong dú Trảng Bàng

Tháng 12 ở Trảng Bàng là lúc mưa kết thúc hoàn toàn, nhiệt độ giảm từ 25–28°C xuống 20–24°C. Hoa tràm đã hết, cao su vẫn còn một ít nở nhưng không đều. Thực bì ở ruộng lúa đã bị dọn sạch, cây ăn trái chuyển sang giai đoạn cho ít hoa. Đây là khoảng trống hoa thứ nhất trong mùa khô, khi ong dú chỉ có thể kiếm ăn từ hoa dại ven đường và cây trồng rải rác trong vườn. Dự trữ mật từ mùa mưa là tài sản quý giá duy nhất để sống qua giai đoạn này.

Mình nuôi ong dú tại Trảng Bàng suốt 15 năm, tháng 12 luôn là tháng phải theo dõi kỹ nhất. Những tổ yếu hoặc ít mật sẽ bắt đầu suy từ đây, nếu không can thiệp sẽ chết trước khi mùa khô kết thúc. Đàn ong dú ở đây thường có vài nghìn con tới vài chục nghìn con, tùy tuổi của tổ, nên tiêu thụ thức ăn không quá lớn nhưng vẫn cần dự trữ đủ.

Kiểm tra dự trữ mật trước tiên

Người nuôi cần kiểm tra từng tổ vào đầu tháng 12 để biết mật còn bao nhiêu. Mình thường hút mật nhẹ hoặc chắt mật từ tổ vào giữa tháng 11, chỉ lấy phần thừa, chừa lại ít nhất 40–50% để đàn ăn. Nếu tổ chỉ có mật ít, không được lấy thêm nữa. Mật ong dú Trảng Bàng trong mùa này sẫm màu, chứa nhiều thành phần từ hoa tràm và các loài hoa nhỏ, rất bổ dưỡng cho ong.

Tổ nào mật không đủ thì phải bổ sung. Mình dùng đường phèn hoà với nước (tỷ lệ 1:1) hoặc mật ong đã lên men từ những năm trước. Bổ sung từ 100–200 gram mỗi tuần, chia nhỏ vào các bọng sáp hoặc để trên những cành gần tổ. Không bao giờ bổ sung quá nhiều một lúc vì ong sẽ không kịp tiêu thụ, dẫn tới mốc nấm và bệnh tật.

Cung cấp nước đầy đủ

Mùa khô, không khí khô ráo, ong cần nước để điều chỉnh độ ẩm trong tổ và giải nhiệt. Người nuôi phải đặt nước gần tổ, nước sạch thay ngày, tốt nhất để trong đĩa có cát hoặc lá khô để ong không bị đuối. Mình để những chiếc chén nhỏ quanh khu vực tổ, thay nước mỗi sáng. Nước từ vòi hoặc giếu khoan đều được, miễn là sạch.

Một số người nuôi ở Trảng Bàng thêm chút muối hoặc đường vào nước để ong hút tốt hơn, nhưng mình thích nước nguyên chất. Quan sát các lỗ bay vào tổ, nếu thấy ong bay ra vào ít, tổ yếu hoặc thiếu nước là dấu hiệu rõ.

Theo dõi từng tổ hàng tuần

Tháng 12 phải kiểm tra đàn mỗi tuần một lần. Mình đi xung quanh các tổ, nghe tiếng ong bên trong, quan sát lỗ bay, xem có ong bay ra kiếm ăn không. Tổ khỏe sẽ có ong bay ra buổi sáng khi trời nắng, ngay cả mùa khô. Tổ yếu sẽ yên tĩnh, ít ong bay, thậm chí không bay.

Nếu thấy tổ quá yếu, mình sẽ cân nhắc có nên gộp với tổ khác không. Ở Trảng Bàng, gộp tổ thường làm vào cuối tháng 12 hoặc đầu tháng 1, khi chắc chắn tổ sẽ chết nếu để riêng. Cách gộp là đặt hai tổ gần nhau rồi từ từ dời gần lại, ong sẽ tự hòa nhập.

Chuẩn bị tâm lý cho tháng 1

Tháng 12 cũng là lúc chuẩn bị cho tháng 1, giai đoạn khó khăn nhất. Mình sắp xếp các tổ mạnh, yếu sao cho hợp lý, bổ sung thức ăn cho những tổ cần, và dọn vệ sinh khu nuôi. Nếu có tổ yếu hoặc mẹ già, quyết định gộp hoặc loại bỏ từ bây giờ sẽ tốt hơn so với chờ tới tháng 1.

Người nuôi ong dú ở Trảng Bàng thường nói rằng "vượt qua tháng 1 là vượt qua năm". Tháng 12 là chuẩn bị cuối cùng trước khoảng trống hoa dài nhất. Nếu làm tốt tháng 12, tháng 1 sẽ ít lo lắng hơn.

Câu hỏi thường gặp