Ở nhiều vùng của Tây Ninh, tràm là nguồn lớn nhất trong năm. Đàn nào đứng gần vạt tràm thì mùa đó lên thấy rõ.
Nhưng mùa tràm ngắn và không phải năm nào cũng như nhau. Chuẩn bị trước thì tận dụng được, chuẩn bị muộn thì mùa qua lúc nào không hay.
- Tràm thường nở rộ trong mùa mưa, kéo dài vài tuần
- Đàn cần đủ quân trước khi mùa tới mới khai thác được
- Mật tràm có hương và màu riêng, khách nhận ra được
- Sau mùa tràm là lúc thu mật hợp lý nhất trong năm
Nhịp nở của tràm
Tràm ở vùng này thường bắt đầu nở khi mùa mưa đã vào ổn định, rộ nhất trong vài tuần rồi tàn dần. Năm mưa sớm thì nở sớm hơn, năm khô kéo dài thì lệch về sau.
Không có ngày cố định. Cách biết chắc là để ý những vạt tràm quanh nhà từ đầu mùa mưa, thấy nụ là chuẩn bị.
Trong mùa rộ, ong về mang phấn liên tục từ sáng sớm, cửa tổ nhộn nhịp hẳn. Đó là lúc đàn tích mật nhanh nhất trong năm.
| Giai đoạn | Việc nên làm | Việc không nên |
|---|---|---|
| Trước mùa 1 tháng | Kiểm tra đàn, dọn thùng, chống kiến | Tách đàn sát ngày |
| Chớm nở | Để yên cho đàn làm việc | Mở thùng kiểm tra |
| Rộ nhất | Quan sát từ ngoài | Thu mật giữa mùa |
| Tàn dần | Chuẩn bị thu | Thu quá sớm khi mật còn non |
| Sau mùa | Thu mật, đánh giá đàn | Tách ngay khi vừa thu |
Chuẩn bị trước khi mùa tới
Đàn phải đủ quân trước, chứ mùa tới rồi mới lo thì không kịp. Ong thợ cần thời gian để nở ra và trưởng thành.
Việc nên làm trước một tháng: kiểm tra chân chống kiến, dọn cành lá chạm thùng, xem thùng có nứt hở không. Toàn việc nhỏ nhưng làm trong mùa rộ thì phiền đàn.
Nếu định tách đàn thì tách sớm để cả hai kịp ổn định, hoặc dời hẳn sang sau mùa. Tách sát ngày là mất cả mùa của hai bên.
Mật tràm khác gì
Mật thu vào mùa tràm thường thơm hơn, màu nhạt hơn so với mật thu cuối mùa khô khi ong ăn tạp nhiều loại.
Khách quen uống nhiều lần sẽ nhận ra khác biệt này. Đó là lý do nên ghi lô theo mùa, để biết chai nào thu lúc nào.
Cũng vì vậy mà không nên hứa với khách rằng chai nào cũng hệt nhau. Nói rõ mật thay đổi theo mùa hoa thì khách thấy thú vị, còn giấu đi thì họ tưởng bị pha.
Sau mùa tràm
Đây là thời điểm thu mật hợp lý nhất trong năm ở vùng này: đàn vừa qua mùa rộ, dự trữ dày, mà phía trước vẫn còn vài tháng mưa để gây lại.
Thu xong để đàn nghỉ, đừng tách ngay. Đàn vừa dồn sức cả mùa, cần thời gian hồi.
Đây cũng là lúc đánh giá lại cả trại: đàn nào tận dụng được mùa, đàn nào không. Đàn không lên trong mùa rộ thì chắc chắn có vấn đề, nên xem kỹ.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Tách đàn ngay sát trước mùa tràm
- Thu mật giữa mùa rộ vì thấy bọng đã đầy
- Bỏ qua việc chống kiến rồi mất đàn đúng lúc đang tích mật
Câu hỏi thường gặp
Không có tràm quanh nhà thì sao?
Vẫn nuôi được, chỉ là không có đợt rộ mạnh như vậy. Lúc đó nguồn nền từ hoa dại và cây vườn càng quan trọng.
Mùa tràm kéo dài bao lâu?
Thường vài tuần, tuỳ năm và tuỳ vạt tràm. Vạt trồng và vạt tự nhiên cũng lệch nhau.
Có nên chuyển tổ tới gần vạt tràm không?
Với ong dú thì thường không đáng, vì chúng quen chỗ và dời đi dễ suy. Trồng bổ sung tại chỗ bền hơn.
Mật tràm để lâu có đổi vị không?
Mọi loại mật ong dú đều đậm vị chua dần theo thời gian. Bảo quản đúng thì chậm hơn.
Sau mùa tràm bao lâu thì thu?
Chờ hoa tàn hẳn và mật đã già trong bọng, thường vài tuần sau khi mùa kết thúc.