Người nuôi lâu năm không nhìn đàn ong để quyết định làm gì. Họ nhìn lịch hoa.
Đàn mạnh hay yếu phần lớn do ngoài kia có gì ăn, chứ không do mình chăm giỏi tới đâu. Nắm được nhịp hoa của vùng thì mọi việc khác tự sắp vào đúng chỗ.
- Mùa rộ ở Đông Nam Bộ rơi vào khoảng tháng 5 tới tháng 9
- Quãng trống nặng nhất là tháng 1 tới tháng 3
- Tách đàn, thu mật đều nên bám theo lịch này
- Mốc thời gian xê dịch theo năm, phải tự ghi lại vườn nhà
Nhịp chung của vùng
Đông Nam Bộ có hai mùa rõ. Mùa mưa từ tháng 5 tới tháng 11, mùa khô từ tháng 12 tới tháng 4. Nhưng nhịp hoa không trùng khít với nhịp mưa.
Đầu mùa mưa là lúc bùng nổ: cỏ dại, cây bụi, hoa vườn cùng nở. Cuối mùa mưa vẫn còn đều. Sang mùa khô thì tuỳ vườn, chỗ nào có cây ăn trái ra hoa sớm thì còn, chỗ nào trồng thuần cao su thì gần như trắng.
| Tháng | Nguồn hoa chính | Đàn ong | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| 1 – 3 | Rất ít, cao su rụng lá | Ăn vào dự trữ, chúa giảm đẻ | Để yên, không tách không thu |
| 4 | Điều, xoài, hoa vườn chớm | Bắt đầu hồi | Kiểm tra, dọn thùng |
| 5 – 7 | Hoa dại, tràm, cây bụi | Lên nhanh nhất | Tách đàn, nhân đàn |
| 8 – 9 | Vẫn đều, mưa nhiều | Mạnh, tích mật | Thu mật đợt chính |
| 10 – 11 | Cuối mùa mưa, hoa thưa dần | Ổn định | Thu nốt, chuẩn bị mùa khô |
| 12 | Khô, hoa dại tàn | Bắt đầu chậm lại | Kiểm dự trữ, trồng bổ sung |
Vì sao tháng 1 tới 3 là quãng khó
Ba chuyện xảy ra cùng lúc. Cao su rụng lá rồi ra lá non, không cho gì. Cỏ dại dưới tán bị dọn để phòng cháy. Nắng gắt làm hoa dại còn sót cũng tàn nhanh.
Đàn không chết nhưng chững hẳn. Chúa giảm đẻ, quân hao dần, dự trữ vơi. Nhiều người thấy vậy tưởng đàn bệnh, mở thùng kiểm tra liên tục, càng làm đàn mệt.
Việc đúng trong quãng này là để yên. Không tách, không thu mật, không xáo trộn. Nếu dự trữ cạn thật thì cho ăn ít và đều, ngưng ngay khi thấy ong mang phấn về lại.
Trồng gì để lấp quãng trống
Đây là cách bền hơn cho ăn. Vài loại chịu khô tốt và ra hoa lệch mùa, trồng thành vạt quanh khu đặt tổ.
Cúc quỳ và sao nhái dễ trồng, nở dài ngày. É trắng, húng quế để ra hoa cũng cho phấn. Hoa mười giờ trồng thành mảng, chịu nắng tốt.
Cây lâu năm thì có keo lá tràm, một số cây ăn trái ra hoa sớm. Trồng lâu mới có kết quả nhưng dùng được nhiều năm.
Không cần diện tích lớn. Một dải vài chục mét vuông quanh khu tổ đã đỡ được nhiều.
Tự ghi lịch cho vườn mình
Lịch trên là khung chung của vùng, còn vườn nhà anh có thể lệch cả tháng.
Cách làm đơn giản: mỗi tuần ghi một dòng, cây gì đang nở, ong về có mang phấn không, màu phấn gì. Ghi một năm là có lịch riêng, chính xác hơn mọi bảng tham khảo.
Ở trại, cuốn sổ này còn dùng để đối chiếu năm nay với năm ngoái. Năm nào mưa sớm, năm nào khô dài, nhìn lại là biết vì sao sản lượng chênh.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Tách đàn vào tháng 12 vì thấy đàn còn mạnh, tới tháng 1 hết hoa là đuối
- Thu mật cạn vào cuối mùa mưa, không chừa dự trữ cho mùa khô
- Dọn sạch cỏ dại dưới tán ngay giữa quãng thiếu hoa
Câu hỏi thường gặp
Quãng thiếu hoa kéo dài bao lâu?
Thường bốn tới tám tuần. Năm nào mưa trái mùa sớm thì ngắn hơn, năm khô kéo dài có khi tới ba tháng.
Có nên chuyển tổ đi vùng khác theo mùa hoa không?
Với ong dú thì thường không đáng. Chúng bay hẹp, quen chỗ, dời đi dời lại dễ suy. Trồng bổ sung tại chỗ hiệu quả hơn.
Cao su có cho mật không?
Không đáng kể cho ong dú. Vườn cao su chủ yếu có giá trị nhờ lớp cây bụi và cỏ dại mọc dưới tán.
Mùa mưa nhiều quá thì ong có đói không?
Có những ngày mưa dầm liên tục ong không ra được, nhưng nếu trước đó tích đủ thì không sao. Mưa dầm kéo dài cả tuần mới đáng lo.
Làm sao biết đàn sắp hết dự trữ?
Nhìn cửa tổ: ong ra vào thưa dần dù trời nắng, ít con mang phấn. Nặng hơn thì mở thùng thấy bọng mật rỗng, ong kéo ấu trùng ra ngoài.