Cao su ra lá non: giai đoạn ong dú dễ đói mà ít ai để ý

Người nuôi ong dú ở vùng cao su hay gặp một quãng khó chịu: đàn đang mạnh, tự nhiên chững lại, quân ra vào thưa hẳn, mở thùng thấy pot mật vơi nhanh.

Không phải bệnh. Đó là lúc cao su rụng lá xong và bắt đầu ra lá non — quãng mà cả vùng gần như không còn gì cho ong ăn.

Vì sao vùng cao su lại có quãng trắng

Cao su là cây công nghiệp trồng thuần, diện tích lớn, và nó không cho hoa đáng kể cho ong dú. Khi vườn cao su chiếm phần lớn diện tích quanh tổ, ong phụ thuộc vào lớp cây bụi và hoa dại mọc dưới tán cùng bờ lô.

Tới mùa rụng lá, người ta thường dọn sạch lớp thực bì dưới tán để phòng cháy. Cùng lúc đó cỏ dại cũng tàn vì khô. Vậy là mất luôn cả nguồn phụ. Ong không có gì để ăn trong khi tổ vẫn phải nuôi ấu trùng.

Lịch quãng đói theo tháng ở Đông Nam Bộ

Mốc thời gian xê dịch theo năm và theo vùng, nhưng khuôn chung khá ổn định. Bảng dưới là nhịp thường thấy ở khu vực Trảng Bàng và vùng lân cận.

Nhìn vào đâu để biết đàn đang đói

Dấu hiệu sớm nhất là lượng ong ra vào giảm mà trời vẫn nắng. Ngày thường buổi sáng cửa tổ nhộn nhịp, giờ chỉ lác đác vài con.

Tiếp theo là ong về ít mang phấn. Đứng nhìn năm phút mà không thấy con nào chân dính phấn màu là dấu hiệu rõ. Mở thùng thì thấy pot phấn cạn trước, pot mật cạn sau.

Nặng hơn thì có hiện tượng ong thợ kéo ấu trùng ra ngoài. Đó là lúc đàn tự cắt bớt miệng ăn để sống sót, thấy cảnh này là phải can thiệp ngay.

Chuẩn bị nguồn hoa phụ từ trước

Đây là cách bền hơn cho ăn bổ sung. Trồng vài loại cây ra hoa lệch mùa quanh khu đặt tổ, để đúng quãng cao su trắng hoa thì mình vẫn còn.

Ở Trảng Bàng có mấy loại chịu khô tốt và ra hoa đúng dịp: cúc quỳ, sao nhái, é trắng, hoa mười giờ trồng thành vạt. Không cần nhiều diện tích, một dải vài chục mét vuông quanh khu tổ đã đỡ được nhiều.

Cây lâu năm thì có keo lá tràm và một số cây ăn trái ra hoa sớm. Trồng thì lâu mới có kết quả, nhưng trồng một lần dùng nhiều năm.

Khi phải cho ăn bổ sung

Nếu không kịp chuẩn bị và đàn đã đói, thì cho ăn là việc phải làm. Nhưng đây là biện pháp chữa cháy, không nên thành thói quen.

Nguyên tắc là cho ăn ít và đều, đặt ở nơi chỉ đàn mình tới được, tránh để ong đàn khác hoặc kiến kéo tới. Cho ăn nhiều một lúc dễ sinh cướp mật giữa các tổ, lúc đó rối hơn là đói.

Ngưng cho ăn ngay khi thấy ong bắt đầu mang phấn về lại. Kéo dài thì đàn quen ăn sẵn, lười đi kiếm, và mật thu được sau đó cũng không còn ra chất mật thật.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Thấy đàn chững lại thì mở thùng kiểm tra liên tục, càng làm đàn mệt thêm
• Dọn sạch cỏ dại dưới tán ngay giữa quãng đói, cắt nốt nguồn ăn cuối cùng
• Cho ăn quá nhiều một lúc, gây cướp mật giữa các tổ trong trại

Câu hỏi thường gặp

Quãng đói này kéo dài bao lâu?

Thường 4–8 tuần tuỳ năm. Năm nào mưa trái mùa sớm thì ngắn hơn vì hoa dại kịp nở. Năm khô kéo dài thì có khi tới ba tháng.

Đàn có chết vì quãng này không?

Đàn khoẻ thì không chết, chỉ suy rồi phục hồi. Đàn mới tách hoặc đàn vừa bị thu mật cạn thì có nguy cơ thật, vì không còn dự trữ để cầm cự.

Có nên tách đàn ngay trước quãng này không?

Không nên. Tách đàn là lúc cả tổ mẹ lẫn tổ con đều cần nguồn ăn dồi dào. Tách xong gặp quãng trắng hoa thì tỉ lệ hỏng rất cao. Nên để sau tháng 4.

Vùng không trồng cao su có gặp quãng này không?

Có, nhưng nhẹ hơn và rơi vào thời điểm khác. Vùng nào cũng có quãng giáp hạt riêng, quan trọng là biết vườn quanh mình ra hoa tháng nào để dự trù.

Nuôi ong dú dưới tán cao su có được không?

Được, và chỗ đó mát, ít gió. Nhưng phải chấp nhận là nguồn ăn hoàn toàn dựa vào lớp cây bụi và vườn lân cận, nên phải chủ động trồng thêm hoa.